Ceren Karlıdağ/JINHA

ÎZMÎR - Atolyeyên tekstîlan yên biçûk, mezin û gelek kesên di fabriqan de dixebitin piranî ji jinan pêk tê. Endamên Sendîkaya Tekstîla Şoreşger Fatma Alokmen û Derya Gulşe destnîşan kir ku di sektora tekstîlêde xebata bê ewlehî, bihayê kêm û gelek ked tê xwarin û jinên xebatkarên tekstîlê jî dê li hember van ked xarinan di 8'ê Adarê Roja Jinên Kedkarên Cîhanêde de li qadan bin.

Li Tirkiye bi milyonan kedkar bê ewlehî û di şertên zahmete, de li cihê ti ewlekarî nayê girtin de rastî kedxwarinê tên. Heke mijar jin be jî tabloyek hê xiratir derdikeve holê. Li gor Rêxistina Xebatê ya Navneteweyî  li cîhanê nêzî ji sedî 70’ê jinên dixebitin  bi ewle tê xebitandin. Li Tirkiye jî ev rêje di sedî 80’an de ye. Sektora herî kedxawarî zêdeye yek tekstîl e. Endama Sendîkaya Tekstîla Şoreşger Derya Gulşeya ev 21 salin xebatkara Tekstîlê ye  wiha axivî: "Me ev şert ne afirindine lê yên bigeherînin em in."

 Ketina me ya Fabrîkê diyare lê derketina me ne diyar e

Derya ya ku ev 21 niha li fabrîkaya dezîde dixebite neşstnîşan kir ku dema li mesaîyê nemînîn rojê 9 seatan dixebite.Di nava van 9 seatan tenê dikare di 20 deqiqeyande xwarinê  bixwe  û patrona   dema tuvaletê jî weke 5 deqiqeyan diyar kiriye. Li qada tekstîlê heman pirsgirêk hene. Em di heman seatê de dest bi kar dikin lê belê derketina me ne diyar e.

Enfeksiyon, astîm, fitiqa hestû û napiştê

Derya da zanîn ku hîjyena fabrikayan tune ye; ji ber gelek kes daşira bikartîne  û hertim nayên paqij  kirin herkes enfeksiyonê digrin, jiber dengên ji makîneyan derdikevin mîgren, ji ber toza  ji deziyan jî gelek xebatkarên tekstîlê bi nexweşiya  astimê dikevin.Derya wiha bal kişand ser rewşa xebatkarên tekstîlan, " Bi me gelekan jî nexweşiya Fitiqa Hestû û navpiştê heye.Kesen bi fitiqa hestû nikare di tekstîla de bixebite lê belê nikere bi malulî jikarbikeve jî"

 Jinên xebatkarê teksîlê  8 Adarê afirand

Derya  diyar kir ku dema patron dikevin dema krîzê weke jin li malê nenere tenê mêr li malê dinere yekemîn jinan ji kar derdixin û axivî: "Ev roja di sala 1857'an  de li Newyork'ê  bi qetilkirina 120  jinên kedkarên tekstîlan dixebite derket.Pêwîst e em jinên kedkarên tekstîlê hê xwedî  li vê rojê derkevin

Sektoreke  hov û bavik salar e

Fatma jî ev 15 sale di konfeksiyonên tekstîlan de dixebite.Fatma Ufaka dest nişan kir ku  qedeke hov e û gelek  buyerên tacîzî jî çêdibin.

Fatma diyar ku bavik salarî vê hovbûnê zêdetir dike "Jin û mêr xebatek kollektîf dike lê belê mêr hê biqîmettir e.Dema mêr karê neke kes tiştekî nabêje lê belê dema jin neke jê re dibêjin 'derkeve biçe'.

 Eril sistemin de bu yozlaşmayı büyüttüğünü dile getiren Fatma "Aslında kadın erkek kollektif  bir üretim alanı olan tekstil sektöründe erkek daha üstün gözüküyor. Erkeğe gidip neden işini tamamlamadın demiyorlar ama kadına yapmıyorsan çık git diyebiliyorlar" diyor.Biha jî  asta asgarî derbas nake.Herî zêde jin di vê sektorê dixwebite.Heke ji xebata zû destê de jê bibe jî dibêjin 'ji pir axaftinê ye'." Fatmada zanîn ku qezayên kar de jî tu ewlehî nayên girtin

Bi rihê berxwedanê li qadanbin

Fatma da z anîn ku  Medyaya alîgir vê rojê  weke tenê rojeke çîçek girtinê lanse dike û wiha  axafî: "Carekê me laçik reş çêkir, bela kirin û dîroka 8'ê Adarê  ji hevaln re vegotin  ecep man ji ber di  fabrikayande zayendiya polîtîk pi qels e.Lê di 8'ê Adarek din di hevlên me laçika reş çêkirin ji me re .Ji ber wê pêws e mirov zanibe ev roj berhema berxwedanê ye .Emê jî bi vî  rihî di 8 'ê Adarê li qadan bin.

(ks/zt)