JINHA

AMED – Bölgede yılın ilk 9 ayında yaşanan hak ihlallerine ilişkin rapor hazırlayan İHD Diyarbakır Şubesi elde ettikleri verileri açıkladı. Yapılan yargısız infazlardan eğitim ve sağlık hakkı ihlallerine kadar toplam 13 bin 396 ihlal vakası tespit edildi. Kadınların yaşam haklarına yönelik ihlallere yer verilen rapora göre 2014 yılının ilk 9 ayında 66 kadın taciz ve tecavüze maruz kaldı, şiddet gördü ve katledildi.   

İHD Diyarbakır Şubesi, "Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi 2014 Yılı ilk 9 aylık İnsan Hakları İhlalleri Raporunu" açıklamak için dernek binasında basın toplantısı düzenledi. Toplantıya İHD Diyarbakır Şube Başkanı Raci Bilici, İHD Şube Genel Sekreteri Abdülselam İnceören, Yönetim Kurul Üyesi Avukat Gamze Yalçın, Abdullah Zeytun, Emin Ermin ve Yıldız Koç katıldı. Toplantıda konuşan Raci Bilici, Kürt sorununun şiddet yöntemlerinin dışına çıkarak demokratik yol ve yöntemlerle çözülme çabasının bir sonucu olarak 2013 yılında ihlallerde azalma meydana gelirken, 2014 yılında çözüm sürecinde beklenilen adımların atılmamasından kaynaklı tekrar artış yaşandığını belirtti.

'Kürt halkında 'kandırılıyoruz' algısı oluşmaya başlamıştır'

Raci, çözüm sürecinin gelişmesiyle birlikte başta bölge halkı olmak üzere Türkiye'de bulunan tüm halklarda yaşanan savaşın son bulacağı ve yıllardır beklenen barışın tesis edileceği konusunda ümitlerin arttığını söyledi. Raci, "Hükümetin çözüm sürecinde kullanmış olduğu dil, meseleye yaklaşım tarzı, çözümden beklediğini kamuoylu ile paylaşmaması ve süreçle birlikte bölgede yapımına hız verilen kalekol, karakollar ile bölgede askeri hareketliliğin artması sorunları derinleştirmiştir. Ayrıca Sayın Öcalan'ın koşullarının düzeltilmemesi de üstüne eklenince Kürt halkında bir kez daha 'kandırılıyoruz' algısı oluşmaya başlamıştır" diye konuştu. 

'Sürece yönelik yapıcı politikalar oluşturulmadı'

İHD olarak merkezi düzeyde oluşturulan komisyonlarla süreci izlediklerini dile getiren Raci, "İzlerken, sürece dair olumsuzluk oluşturabilecek durumlar üzerinde durduk, gözlemledik ve tespitlerde bulunduk. Çalışmalarımızı kamuoyu ile paylaştık ve çatışan taraflara uyarıcı açıklamalarda bulunduk. Karakol, kalekol yapımlarının ve güvenlik amacı ile inşa edilen barajların ve yolların, koruculuk sisteminin hala varlık göstermesinin, çatışmasızlığı tehdit eden durumlar olduğuna vurgu yaptık" dedi. Raci, çözüm sürecinin şu anki durağan halinin, başladığı günden bu yana hassas ve kırılgan yapısına yönelik yapıcı politikalar oluşturulmamış olmasının bir sonucu olduğunu vurguladı.

'Devlet yetkilileri IŞİD'e yardım noktasını aydınlatmadı'

Raci, yıl içerisinde IŞİD çetelerinin saldırıları sonucunda katliam tehlikesi ile karşı karşıya kalan Êzidî ve Kobanêlilerin Türkiye'ye geçiş yaptığını ve sığınma talebinde bulunduklarını dile getirdi. Raci, "IŞİD çetelerine yönelik askeri ve lojistik yardım yapıldığı iddialarına devlet yetkilileri tarafından hiçbir tatmin edici açıklama ve açıklık getirilmemiş olması ise kamuoyunda şüphe ile karşılanmıştır. Nitekim Kobanê meselesine yaklaşım ülkemizde 6-7 Ekim olaylarının yaşanmasına neden olmuş, onlarca insanımız bu olaylarda yaşamını yitirmiş veya yaralanmıştır" sözlerini ifade etti.

'Hukuk devleti mi yoksa polis devleti mi?'

Özellikle toplumsal olaylarda yaşanan durumlar gerekçe gösterilerek polislerin daha fazla yetki ile donatılmasını sağlayacak yasal değişikliklerden bahsetmenin suça teşvik eden, cesaretlendiren bir diğer yaklaşım olduğunu ifade eden Raci, "Biz insan hakları savunucuları, zihinlerde 'Hukuk devleti mi yoksa polis devleti mi?' algısını oluşturan bu yaklaşımı, demokratik yaşam alanlarını daraltan ve yurttaşları baskılayan otoriter bir davranış tipi olarak gördüğümüzü ve asla kabullenemeyeceğimizi ifade etmek isteriz" dedi.

'Devlet insan hakları kriterlerinin gerisindedir'

Raporda polis ve askerlerin toplumsal olaylara müdahalesi ve halka yönelik saldırılar sonucu yaşam hakkı ihlallerinin devam ettiğinin görüldüğünü söyleyen Raci, "9 ay içersinde güvenlik güçleri tarafından, 168 toplumsal gösteriye müdahale edilmiştir. Müdahalelerde güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanımına başvurduğu ve yasaların tanıdığı yetkilerin aşıldığı tespit edilmiştir. Bu müdahalelerin bir kısmında ateşli silah kullanımı sonucu sivil yurttaşlar yaşamını yitirmiş ve ağır şekillerde yaralanmışlardır. Toplumsal gösterilere güvenlik güçlerinin müdahalesi ve kullandığı orantısız güç 225 yurttaşın çeşitli şekillerde yaralanmalarına neden olmuştur. Bu sonuçlar, devletin Kürt sorununa, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye yaklaşımının ve belirlenen evrensel insan hakları kriterlerinin gerisinde olduğunu ortaya koymaktadır" diye belirtti.

'Ölüm haberi ile karşılaşmanın tedirginliği içersindeyiz'

Raporda dikkat çeken en önemli ihlallerden birinin de cezaevlerinde yaşanan ihlaller olduğuna vurgu yapan Raci, "2014 yılının ilk 9 ayında cezaevlerinde yaşanan hak ihlalleri artarak devam etmiştir. İşkence ve kötü muamele, sevk ve sürgünler, tecrit ve izolasyon, fiziki koşullar gerekçe gösterilerek mahpusların çeşitli haklardan mahrum bırakılmaları gibi çok sayıda ihlal yaşanmaktadır. Ceza infaz yasalarının uluslararası hukuk mevzuatından çok uzak olmasının bir sonucu olarak açığa çıkan bu ihlaller arasında, biz insan hakları savunucularının gündeminde olan en önemli sorun hasta mahpuslar sorunudur. Her an bir cezaevinden bir hasta mahpusun ölüm haberi ile karşılaşmanın tedirginliği içersindeyiz" dedi. "Hazırladığımız bu rapordaki ihlaller bu ülkenin gerçekliğidir" diyen Raci, ancak bu durumun insanların kaderi olmadığına dikkat çekti.

Dernek tarafından hazırlanan yılın ilk 9 ayına dair insan hakları ihlalleri ise şu şekilde:

"* Yargısız infaz (Keyfi öldürme, silah kullanma yetkisinin ihlali ve dur ihtarına uymadığı gerekçesiyle öldürülen ve yaralananlar)

Polis ve Jandarma Tarafından Öldürülen ve Yaralananlar: 8 ölü, 11 yaralı

Köy Korucuları Tarafından Öldürülen ve Yaralananlar: 5 ölü, 58 yaralı

* Cezaevlerinde Ölen ve Yaralananlar: 2 ölü, 5 yaralı

* Resmi Hata ve İhmal Sonucu Ölen ve Yaralananlar: 3 ölü

* Polis Asker İntiharları / Şüpheli Ölümler:

* Polis ve Asker İntiharları / İntihar Teşebbüsleri: 2 ölü, 2 yaralı

* Şüpheli Polis ve Asker Ölümleri: 9 ölü, 1 yaralı

Toplam: 11 ölü, 3 yaralı

 

Saldırıya Uğrayanlar

* Siyasi Parti, Sendika ve Dernek Yöneticisi/Üyesi: 17 yaralı

* Gazeteci: 4 yaralı

* Öğretmen/Öğretim Üyesi: 3 yaralı

* Öğrenci: 30 yaralı

* Yerel Yönetici: 8 yaralı

* İşçi: 5 yaralı

* İnançları nedeniyle: 3 yaralı

* Sağlık Çalışanı: 8 yaralı

Toplam: 78 yaralı

Silahlı Çatışmalar

* Güvenlik Görevlisi: 8 ölü, 8 yaralı

* Silahlı Militan: 3 ölü

Toplam: 11 ölü, 8 yaralı

* Sınır Hatlarında Yaralanan Ölüm ve Yaralanmalar: 9 ölü, 22 yaralı

 

Mayın ve Sahipsiz Bomba Patlaması Sonucu Ölüm ve Yaralanmalar

* Erkek: 1 ölü, 2 yaralı

* Kadın: 2 yaralı

* Çocuk: 1 ölü, 9 yaralı

* Toplam: 2 ölü, 13 yaralı

 

Kuşkulu Ölümler

* Erkek: 19 ölü

* Kadın: 8 ölü

* Çocuk: 6 ölü

Toplam: 33 ölü

* İntihar (Erkek): 20 ölüm, 4 yaralanma

 

Çatışmalı Ortam Nedeniyle Yaşanan İhlaller

* Arazi, Yayla, Mera ve Otlak Yasağı: 1 ölüm

* Militanların Cenazelerine Yönelik Uygulamalar: 2

* Ölünün Hatıratına Saygısızlık: 1

* Militanların Ailelerinden Tazminat Talebi: 11

 

Toplu Mezar İddiaları

* Mezar Sayısı: 5

* Kişi Sayısı: 72

Ortaya Çıkan Toplu Mezarlar

* Mezar Sayısı: 2

* Kişi Sayısı: 240

 

Ortaya Çıkan Gözaltında Kayıplar ve Yargısız İnfazlar

* Mezar Sayısı: 0

* Kişi Sayısı: 2

 

Kadınların Yaşam Haklarına Yönelik İhlaller

* Kadın İntiharları

* İntihar: 24

* Teşebbüs: 4

 

Aile İçi Şiddete Uğrayan Kadınlar

* Ölü: 11

* Yaralı/Şiddet: 4

* Taciz: 1

 

Toplumsal Alanda Şiddete Uğrayan Kadınlar

* Ölü: 7

* Yaralı/Şiddet: 2

* Tecavüz: 5

* Taciz: 8

Toplam: 66

 

Çocukların Yaşam Haklarına Yönelik İhlaller

* Çocuk İntiharları

* İntihar: 7

* Teşebbüs: 4

 

Aile İçi Şiddete Uğrayan Çocuklar

* Yaralı/Şiddet: 4

* Tecavüz: 1

 

Toplumsal Alanda Şiddete Uğrayan Çocuklar

* Ölü: 3

* Yaralı/Şiddet; 2

* Tecavüz: 12

* Taciz: 3

Toplam: 36

 

İşkence Yasağı

* Gözaltında işkence ve kötü muamele: 63

* Köy korucuları tarafından yapılan işkence ve kötü muamele: 3

* Gözaltı yerleri dışında işkence ve kötü muamele: 44

* Cezaevlerinde işkence: 18

Kaçırma ve ajanlık tehdidi: 96

* Tehdit edilenler: 25

* Gösterilerde kolluk kuvvetlerinin müdahalesi sonucu dövülen ve yaralananlar: 225

*Okulda şiddet: 1

Toplam: 475

 

Kişi özgürlüğü ve güvenliğine yönelik ihlaller

Gözaltına Alınanlar

* Yetişkin: 1282

* Çocuk: 155

* Toplam: 1437

 

Tutuklananlar

* Yetişkin: 113

* Çocuk: 20

Toplam: 133

Ev Baskınları: 244

* Gözaltına Alınan Sığınmacı ve Göçmenler: 44

* Örgüt Militanları Tarafından Alıkonulanlar: 54

* Düşünce ve ifade özgürlüğüne yönelik ihlaller

* Yasaklanan Etkinlikler: 1

* Toplatılan ve Yasaklanan Yayınlar: 2

* Anadili Kullanma Özgürlüğüne Yönelik İhlaller: 7

* Anadilde Savunma Yasağı: 4

 

Düşüncelerini İfade Edenlere Karşı Açılan Soruşturmalar

* Soruşturma Sayısı: 16

* Kişi Sayısı: 534

 

Düşüncelerini İfade Edenlere Karşı Açılan Davalar

* Dava Sayısı: 5

* Kişi Sayısı: 118

 

Düşüncelerini İfade Edenlere Verilen Cezalar:

* Dosya Sayısı: 14

*Kişi Sayısı: 186

Toplam: 887

* Örgütlenme özgürlüğüne yönelik ihlaller

 

Baskına veya Saldırıya Uğrayan Siyasi Parti, Sendika, Dernek, Kültür Kurumu

* Siyasi Parti: 20

* Dernek: 3

* Eğitim ve Kültür Kurumu: 3

* Diğer: 2

Toplam: 28

Kapatılan / Kapatılmak istenen Siyasi Parti, Sendika, Dernek, Kültür Kurumu

* Eğitim ve Kültür Kurumu: 5

 

Toplantı ve gösteri özgürlüğüne yönelik ihlaller

* Güvenlik Güçleri Tarafından Müdahale Edilen Toplantı ve Gösteriler: 168

* Ertelenen, Yasaklanan Toplantı ve Gösteriler: 1

 

Cezaevlerinde yaşanan ihlaller

* Sevk Uygulamaları: 37

* Sağlık Hakkı ihlali: 51

* Aile Görüşü Engellenenler: 1

* Tecrit ve İzolasyon: 97

* Disiplin Cezası Verilenler: 73

* Haberleşme v.b Hakları Engellenenler: 66

* Cezaevlerinde Diğer İhlaller: 9

Toplam: 334

 

Ekonomik ve sosyal haklara yönelik ihlaller

* İş Kazaları

* İş Kazalarında Ölenler: 10

* İş Kazalarında Yaralananlar: 18

* İşten Çıkarılanlar: 7706

* Verilen Cezalar: 28

* Sürgün Edilenler: 5

* Ücreti Verilmeyenler: 286

Toplam: 8053

 

 Eğitim hakkına yönelik ihlaller

* Üniversitelerin Disiplin Kurulları Tarafından Soruşturma Açılanlar: 575

* Üniversitelerin Disiplin Kurulları Tarafından Ceza Alanlar: 101

* Okuldan Atılan Öğrenciler: 5

Toplam: 681

 

Engelli haklarına yönelik ihlaller

* Kamu Hizmetlerinden Yararlanma Hakkı İhlali: 1

* Ayrımcılık

* Cinsel Yönelim Hakkı Nedeniyle Ayrımcılığa Uğrama: 2

* Etnik Köken Nedeniyle Ayrımcılığa Uğrama: 1

* Diğer hak ihlalleri

* Sağlık Hakkı İhlali: 1

* Mülkiyet Hakkı İhlali: 4

* Çevre Hakkı İhlali: 2

* Kültürel Hakların İhlali: 0

* Diğer Başvurular: 97

Toplam İhlal Sayısı: 13 bin 396

(be-ny/gc/mg)