Eylem Daş/JINHA

İSTANBUL - İstanbul Kadın Müzesi, Türkiye'nin ilk kadın müzesi olma özelliğini taşıyor. Kadınların yaşamlarına odaklı sürekli bir biyografi sergisi sunulan müzede sanat ve kültür alanında 'ilk'leri gerçekleştiren kadınlara yer veriliyor.

İstanbul Kadın Kültür Vakfı'nın çalışmaları sonucu kurulan İstanbul Kadın Müzesi, Türkiye'nin ilk kadın müzesi olma niteliğine sahip. İstanbul'da kurulduğu M.Ö 660'tan bugüne kadar sanat ve kültür alanında 'ilk'leri gerçekleştiren müze kadınların yaşamlarına odaklı sürekli bir biyografi sergisi sunuyor. Sergi sadece kadınların ilklerini değil, aynı zamanda kültür grubu aidiyetlerini de belirtiyor. Serginin en önemli özelliğiyse, sanal bir müze olması sebebiyle sürekli yeni alanların açılarak bu alandaki ilklerin de yer alabilmesi, dolayısıyla canlı ve büyüyen bir sergi olması. Bir diğer özelliği ise erkekleri yazarken kadınları es geçen ve tıpkı diğer ezilenler gibi kadınların da tarihini yazmayan resmi tarihe bir gönderme yapması.

Resmi tarihe rest çeken Kadın Müzesi

Resmi tarih erkeklerin paylaşım savaşlarını ve savaşların gölgesinde sözde ''barış'' anlaşmalarını yazarken kadınları yok sayıyor. Sanki tüm ilkleri başlatan erkekmiş gibi yapılıp, kadınlar tüm bu süreçlerin uzağında tutuluyor. Hâlbuki tarih, kadınların başarıları ve mücadeleleri ile dolu. İşte kadınların tarihini resmi tarih söyleminden kurtarıp, tüm bir toplumla tanıştırmayı hedefleyen Kadın Müzesi, kadın mücadelelerini anlatma özelliği ile resmi tarihe ait eserlerle dolu olan müzelerden ayrılarak kendine özel bir yer buluyor. 

Tarihin not düşen kadınlar

Tarihe ilkleri başaran kadınlardan Nuriye Ulviye Mevlan Civelek, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk feminist kadın dergisinin kurucusu ve sahibidir. "Feminizmin gayesi insan olmaları nedeniyle hem kadınları hem erkekleri daha rahat ve mesut yaşatmaktır" diyen Nuriye gibi Eufrosyne (Marou) Samartzidou da, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk kadın dergisi ve ilk Rum kadın dergisinin editörüdür. Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Müslüman kadın gazetecisi olan Selma Rıza Feraceli gibi "Yürüyen bir kadının önü kesilemez" sözlerini söyleyen Seza Polar Üçer'de Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Çerkez kadın editörüdür. Osmanlı kadın hareketinin en uzun soluklu kadın dergisi Hay Gin'in Ermeni Kadını editörü Hayganuş Mark ise, "Feminizmin bir adalet feryadı olduğuna iyiden iyiye inanmıştım" sözleri ile tarihe not düşmüştür.

İlk Kürt kadın dansçısı ve ilk Kürt kadın senaryo yazarı

Müzede ilk Kürt kadın modern dansçısı Leyla Bedirxan'ın da "Ben La Scala'da dans eden ilk Kürt dansçıyım. Bana, Siz Doğulu bir kadın mısınız? diye soruluyor. Mısır başta olmak üzere, çocukluğumu geçirdiğim ve çocukken gördüğüm hiç bir ülke ve bu ülkelerdeki hiç bir şey bana uzak değil" sözlerinin de bulunduğu biyografisine yer verilirken, Türkiye'nin ilk Kürt kadın senaryo yazarı Evrim Alataş ta ilkler arasında yer alıyor.

İlk feminist karikatüristler Piyale Marda ve Ramize Erer

Piyale Madra, Türkiye'nin ilk kadın filozof karikatüristi olarak tarihe düşerken , "Kızgınlıklarımı, belli edemediğim duygularımı karikatürle ifade ediyorum. Yaralamak ve saldırmak istediğimde karikatürü kullanıyorum. Alay etmeyi ve espri yapmayı yumuşatan bir tarafı olan karikatür, aynı zamanda sert bir anlatım yolu. Bu nedenle karikatür benim silahım" sözlerini kaydeden Ramize Erer de, Türkiye'nin ilk feminist karikatüristi olarak belirtiliyor.

Nazım Hikmet'in annesi ve ressam Celile Hanım

Müzede resim alanında ilklerin sahibi olan kadınlar da unutulmuyor. Nazım Hikmet'in annesi olan ve çok sayıda resim üreten Celile Hanım'ın resimlerin çoğunu etrafındakilere seve seve dağıttığından bahsedilerek bu yüzden aile çevresi dışında da çok sayıda resminin bulunduğu ifade ediliyor. Celile Hanım'ın özellikle hamam resimlerine çok sayıda talep geldiği, Celile Hanım'ın da hamam resimlerini verirken bir koşul öne sürdüğü ve "Eserlerimi yatak odasına değil salona asın lütfen" dediği belirtiliyor.

Dünyanın ilk kadın tarihçisi, Türkiye'nin ilk klasik batı müziği kadın orkestra şefi, ilk feminist kadın şarkısının sözlerinin yazarı ve bestecisi, ilk feminist punk şarkıcısı, ilk iki Müslüman kadın sinema oyuncusu, ilk heykeltıraş gibi kendi alanlarında 'ilk'lerin öncüsü kadınların yer aldığı müzeyi 7/24 gezebilirsiniz.

(ed/mg)