Şêrîn Hiso / JINHA

AMED - Seslendirdiği eserlerle Kürt müziğinin efsane isimleri arasında yer alan ve verdiği kadın mücadelesiyle de sanatı ve devrimi buluşturan ölümsüz sanatçı Ayşe Şan, ölümünün 18. yılında Diyarbakır’da anılacak. Ayşe Şan için düzenlenecek gecede kızı Yasemin Şan da annesinin iki eserini seslendirecek.

Kürt müziğinin efsane sanatçısı ve yazılı tarihin ilk Kürt kadın sanatçısı olan Ayşe Şan ölümünün 18. yılında Aram Tigran Orkestrası ve Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenecek geceyle anılacak. Aram Tigran Orkestrası tarafından ölümsüz sanatçının 12 eseri seslendirilecek. Sanatçılar Ayfer Düzdaş ve Devrim Demir'in seslendireceği şarkıların yanı sıra Ayşe Şan'ın kızı Yasemin Şan da annesinin iki şarkısını seslendirecek.

‘Sanatını kadın rengiyle ortaya çıkardı’

1938'de Diyarbakır'da dünyaya gelen Ayşe Şan, ya da anıldığı diğer isimlerle Eyşana Kurd, Eyşe Xan ya da Eyşana Elî, 1996'da İzmir’de yaşamını yitirdi. 58 yılını mücadele içerisinde geçiren Ayşe Şan, bir kadının dengbêj olarak kabul edilmesi için verdiği mücadeleyle Kürt kadınlarının yüreklerindeki yerini aldı. Kadife sesiyle Kürt halkının acılarını anlatan Ayşe, hayatını Antep, İstanbul, Bağdat, Hewler ve İzmir'de geçirdi. Biçilmiş cinsiyetçi rollere karşı verdiği mücadelenin yanı sıra sanatını kadının rengiyle ortaya çıkardı.

Hem toplum hem de devlet baskısı gördü

Babası da bir dengbêj olan Ayşe Şan, gözlerini dünyaya dengbêj divanında açtı. Qedere ve Dayikê  parçalarıyla dengbêjler tarihinde yer aldı. 1963 yılında İstanbul Kültür Sanat Merkezi’ne geçen Ayşe, burada ilk kasetini çıkardı. Ayşe Şan bu albümüyle sesini ve ismini acı çeken yüreklere ulaştırdı. Bir kadın olarak gelenekçi ve feodal toplum yapısı tarafından baskılara maruz kalan Ayşe, şarkılarını söylemekten asla vazgeçmedi. Bundan dolayı da ailesinden koparak yönünü Antep'e çevirdi. Antep'te radyoda şarkılarını seslendirmeye başlayan Ayşe, bu kez de devlet baskısıyla yüz yüze kaldı. Hayatını sanatını icra etmek, kadınlara ulaştırmak için geçiren Ayşe, kansere yakalandığı için 58 yaşında İzmir'de hayata gözlerini yumdu.

'Annem babama karşı çıktı'

Annesini anlatan Ayşe Şan'ın kızı Yasemin Şan, feodal toplum yapısının anne ve babasını kendisi daha 3 aylıkken ayırdığını söyleyerek, “Babam ben henüz 12 yaşındayken annemden beni ayırıp evlendirdi. Annem toplumun sanata ve kadına yaklaşımından kaynaklı ailesini terk etti.  Annem toplumun büyük baskısıyla karşılaştı. Ailesini terk etmek zorunda kaldı ve çocukları ondan alındı. Babam beni zorla evlendirdi, annem 12 yaşında evlendirilmeme karşı çıkınca babamın ölümcül darbeleriyle karşılaştı" diye anlattı.

'Şarkılarıyla kadın sanatında devrim yarattı'

"Ayşe Şan her ne kadar dışarıda bir sanatçı olsa da evinin içinde bir anneydi ve çocuklarını Kürt kültürüyle büyütüyordu" diye Yasemin, " Annem şarkılarıyla kadın sanatında devrim yarattı. Çocuklarını Kürt kültürüyle yetiştirdi" dedi. Annesinin aynı zamanda çocuklarını büyütmek için büyük çabalar sarf ettiğini ifade eden Yasemin, "Annem mezarının Amed'te olmasını istiyordu ancak şuan mezarı İzmir'de son isteği ise hala gerçekleşmedi" şeklinde belirtti.

(şh/at/gc/mg)