JINHA

ANKARA -  Mevcut yasaların demokrasi arayışında olan Türkiye halklarını kapsamadığını belirten HDP'li vekiller Pervin Buldan ve İdris Baluken, müzakere sürecinin ilerleyebilmesi için Türkiye'nin tarihten bu yana yaşanan hak ihlalleriyle yüzleşmesi için Meclis'e 'Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu'nun kurulması için kanun teklifi sundu.

HDP Grup Başkanvekili Iğdır Milletvekili Pervin Buldan ve HDP Grup Başkanvekili Bingöl Milletvekili İdris Baluken, Meclis'e "Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu" kurulması hakkında kanun teklifi sundu. Ulus devlet inşasında 1923 yılında kurulanTürkiye Cumhuriyeti örneğinin halk merkezli bir dönüşüm yaşamak yerine, katı bürokratik sınıfın elinde bir dönüşüm yaşadığı belirtilen kanun teklifinde, Türkiye halklarının Osmanlı'dan sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti'yle de hak ihlalleri yaşamaya devam ettiği kaydedildi. Kanun teklifinde, savaş sonrasında Kürtlere verilen sözlerin tutulmamasıyla beraber başlayan Şeyh Sait İsyanı'nın hemen ardından OHAL yasalarıyla halkların özgürlüklerinin önüne geçildiği belirtildi. Kanun teklifinde Türkiye halklarına yönelik geliştirilen katliam ve işkence politikalarına dikkat çekilerek, devam eden müzakere sürecinde Türkiye'nin samimi olduğunu göstermesi için Arjantin, Bolivya, Çad, Şili, El Salvador, Gana, Guetemala başta olmak üzere daha birçok ülke deneyimlerinde olduğu gibi tarihiyle yüzleşmesi gerektiğine vurgu yapıldı. Teklifte Meclis tarafından acil bir şekilde Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu oluşturulması gerektiği belirtildi.

Askeri Darbe döneminden kalma Anayasa'nın bugün gelişmekte olan kültürel, kimlik hak taleplerini, demokrasi ve özgürlük arayışlarını karşılamaktan uzak, toplumdan soyut bir anayasa niteliğinde olduğunun altı çizilen kanun teklifinde, "Öncesi de dâhil edilebilmek üzere; 1980 Askeri Darbesi'ne giden zemini de kapsayacak şekilde, Türkiye'nin ayırt edici ve minyatür siyasi tarihi olan son otuz beş yılda yaşanan gelişmelerle ilgili hakikatlerin açığa çıkarılması ve tarihsel bir yüzleşmenin yapılmasını daha öncül bir konuma getirmektedir. Demokratik siyasal kültürün gelişmesi ve tarihsel sorunların çözümü için bu adımın atılması gerekmektedir" diye belirtildi.

Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu kurulması için Meclis'e sunulan kanun teklifinin devamında şunlara yer verildi:

Amaç ve Kapsam

"Madde 1- Bu Kanunun amacı; 1980 askeri darbesine giden siyasi tarih zeminini de kapsayacak şekilde, yakın dönem siyasi tarih başlangıcından başlayarak komisyonun görev yaptığı yıllar müddetince işlenen ağır insan hakları ihlallerini, şiddet fiillerini (işkence, kayıplar, yargısız infazlar, faili meçhul cinayetler, zorunlu göçe tabi tutma, toplu öldürmeler, kontra gerilla faaliyetleri, insanlığa karşı suçlar, soykırım suçları) ve bu durumları ortaya çıkaran sebepleri ile sonuçlarını tüm boyutları ile araştırmak, incelemek ve bu konularda başvuruları incelemek, bu fiil ve durumları ilgilendiren kanun tasarı ve tekliflerini önermek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonunun kuruluş, görev, yetki, çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.

Komisyonun Kuruluşu

Madde 2- (1) Üye Sayısı, TBMM'de grubu bulunan siyasi parti gruplarından iki üyeden ve bağımsız milletvekillerinden toplam iki üyeden oluşur. Her siyasi parti grubu üyelerini bir kadın, bir erkek olarak seçmek durumundadır.

(2) Komisyon Başkanlık Divanı; Komisyon üyelerinin kendi aralarından seçeceği bir başkan, iki başkanvekili, bir sözcü ve bir kâtipten oluşur. Bu seçim, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanan Komisyonun, toplantıya katılanlarının salt çoğunluğunun gizli oyuyla yapılır. Komisyon başkanı ve iki başkanvekili farklı siyasi partilere mensup olmak durumundadır. Komisyon sözcüsü ve katip aynı siyasi partiye mensup olanlardan seçilemez. Komisyon Divan Başkanlığı seçimleri her altı ayda bir yenilenir.

(3) Komisyonda salt çoğunluğun oyu ile ülke genelinde en az 20 ilde örgütlü olan ve siyasi tarih ile insan hakları alanında çalışmalarda bulunan sivil toplum kuruluşları temsilcileri, akademisyenler ve uzmanlar arasından her komisyon üyesinin önereceği bir kişi, komisyon bünyesinde çalışmak üzere görevlendirilir.

(4) Komisyon; yapılan çalışmalarda danışmak ve hizmet almak üzere alanında uzman ve akademisyen kişiler arasından her komisyon üyesinin seçeceği üç kişiden oluşan bir Gerçekleri Araştırma Danışma Grubu kurar.

Komisyonun Görevleri

MADDE 3- (1) Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonunun görevleri şunlardır:

a) 1980 askeri darbesine giden siyasi tarih zeminini de kapsayacak şekilde, yakın dönem siyasi tarih başlangıcından başlayarak komisyonun görev yaptığı yıllar müddetince işlenen ağır insan hakları ihlallerini, şiddet fiillerini (işkence, kayıplar, yargısız infazlar, faili meçhul cinayetler, zorunlu göçe tabi tutma, toplu öldürmeler, kontra gerilla faaliyetleri, insanlığa karşı suçlar) ve bu kapsamda gerçekleşen muhtelif olay ile olguları ve bu durumları ortaya çıkaran sebepleri ile sonuçları araştırarak, aydınlatılmasını sağlamak.

b)Mağdur ve faillerin hem bireysel hem de topluluk olarak başvurularını incelemek.

c)Tarihsel Hakikatleri ve Yüzleşmeyi sağlama noktasında atılan adımları kamuoyuyla paylaşmak, materyaller araştırmak, yayınlamak, raporlar hazırlamak. Gerektiğinde kamuya ait olan TV kanalları ve radyolar aracılığı ile yayın yapmak.

d)Yaşanan şiddet fiillerinin sebeplerini inceleyerek yeniden yaşanmasını engellemek için yasal düzenlemeler önermek, tarihsel hakikatleri ortaya çıkarmak, Savcılık makamını harekete geçirmek.

e)Tarihselliği olan sosyal, ekonomik ve siyasi içerikli olgu veya problemlerin ulusal, bölgesel ve küresel çözümünde aktif rol almak, bunun rolün gerçekleştirilmesi amaçlı görüşmeler yapmak.

Komisyonun Yetkileri

Madde 4- (1) Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu; görevleri ile ilgili olarak Bakanlıklarla genel ve özel bütçeli dairelerden, tüm özel ve kamu arşivlerinden, mahalli idarelerden, muhtarlıklardan, üniversitelerden, diğer kamu kurum ve kuruluşlarından, diğer özel kuruluşlardan bilgi istemek, buralarda izne tabi olmaksızın inceleme yapmak, ilgilileri veya gerek duyduğu şahısları çağırarak bilgi almak yetkisine sahiptir.

(2) Komisyon görev alanıyla ilgili faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum örgütleri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının çalışmalarından yararlanabilir.

(3) Komisyon gerekli gördüğünde uygun bulacağı ulusal veya uluslararası sivil toplum örgütleri ve insan hakları kurumları ile birlikte çalışabilir, uzmanların bilgisine başvurabilir, Ankara dışında da çalışabilir.

(4) Komisyon, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde esas ve/veya tali komisyon olarak görev yapar.

(5) Komisyon, devlete ait gizli ya da açık tüm arşivlerde inceleme yapabilir.

Komisyonun Çalışma Usul ve Esasları

Madde- 5 (1) Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonu çalışmalarını bir rapor halinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunar.

(2) Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonunun çalışma süresi bir yıldır. Süresi içerisinde çalışmalarını tamamlayamayan komisyon, çalışma süresini kendi kararı ile bir yıla kadar uzatabilir.

(3) Komisyonda siyasi parti gruplarının önerileri üzerine görevlendirilen sivil toplum kuruluşları temsilcileri, akademisyenler ve uzmanların çalışmalara ilişkin düşünce ve önerileri komisyonca dinlenir ve komisyon tarafından rapor yazım sürecinde dikkate alınır.

(4) Komisyonca önerilen kanun teklif ve tasarıları ilgili komisyonlarda görüşülerek, TBMM Genel Kurul gündemine en geç 15 gün içerisinde alınır.

(5) Komisyon'un hazırladığı raporlar, Genel Kurul gündemine alınır ve en geç 15 gün içinde üzerinde genel görüşme açılır.

(6) Komisyon gündemi, komisyon toplantısına katılan üyelerin salt çoğunluğu ile belirlenir.

(7) Komisyon raporları, Başbakanlık ve ilgili Bakanlıklara Başkanlıkça gönderilir.

(8) Komisyon, çalışmaları esnasında veya çalışmalarını tamamladıktan sonra, suç oluştuğuna kanaat getirdiği hallerde inceleme konusunun sorumluları hakkında genel hükümlere göre kovuşturma veya yasal işlem yapılabilmesi için, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı aracılığıyla ilgili mercie bildirimde bulunur.

(9) Komisyon incelemelerini alt komisyonlar kurmak suretiyle de yapabilir.

(10) Komisyona TBMM Başkanlığı bünyesinde sekretarya oluşturulur. Komisyonun çalışmaları için TBMM Bütçesinden yeteri kadar ödenek ayrılır. Sekretaryanın çalışması ve ayrılacak ödeneğin kullanımı yönetmelik ile düzenlenir.

(11) Komisyon çalışmaları ile ilgili olarak, yurt içi ve yurt dışı görevlendirmelere ait giderler, Komisyon kararı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının onayı ile 6245 Sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi bütçesinden karşılanır. Bu kanunla belirtilen Gerçekleri Araştırma Danışma Grubu'nda çalışanlardan kamu görevlisi olmayanlara aylık (100.000) gösterge rakamı ile memur aylık katsayısı çarpımı suretiyle belirlenecek tutarı geçmeyecek şekilde TBMM Başkanlık Divanınca belirlenecek miktarda ödeme yapılır. Bu tutarları geçmemek üzere toplantı başına huzur hakkı olarak da ödeme yapmaya Başkanlık Divanı yetkilidir.

Uygulanacak İçtüzük

Madde 6- (1) Tarihsel Hakikatler ve Yüzleşme Komisyonunun çalışmalarında, bu Kanunda düzenleme olmayan hallerde Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü hükümleri uygulanır.

Özel Hükümler

Madde7- (1) TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerden veya bağımsız milletvekillerinden herhangi biri ya da daha fazlası komisyona kendi ya da parti grubunun kararı ile katılmazsa, söz konusu üyelik düşer.

(2) Gerçekleri Araştırma Danışma Grubu'nda herhangi bir nedenden ötürü toplam danışma grubu üye sayısına ulaşılamazsa, boş kalan üyelik düşer.

Yürürlük

Madde 8- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 9- (1) Bu Kanun hükümlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı yürütür.

(zd/mg)