Bacı Anuk / JINHA

WAN- PKK'nin ilk kadın öncülerinden ve Êzidî kadınlarının özgürlük hareketindeki ilk temsilcilerinden olan Binevş Agal (Bêrîvan), 18 Ocak 1989'da Cizre'de katledildi. Ölümünün üzerinden 26 yıl geçmesine rağmen bu gün Cizre'de hangi eve gitseniz bir Berivan hikayesi vardır. O'ndan sonra doğan bütün kız çocuklarının adı onunla anılır. Her kız çocuğu büyürken, Berivan'ın özgürlük hikayelerini destur edinir kendine. Ve efsane odur ki her gün Berivan'ın ruhu Cizre sokaklarıda yükseltilen serhıldanlara öncülük eder.

Cizre'de 1990'ların karanlığını aydınlatan bir direniş kahramanıydı Binevş Agal (Berivan).  Dünya onu Cizre serhildanının temellerini atmasıyla tanıdı. Sonsuzluğa gidişinin ardında derin bir iz bırakan Binevş Agal, 1966 yılında Batman'ın Beşiri ilçesine bağlı bir köyde Êzidî bir ailenin dördüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi yüzlerce yıllık bir Kürt aşk destanı "Cembeliyê  Mirê Hekkarî û Binevşa Narin"den esinlenerek adını Binevş koydu. 12 Eylül 1980 darbesi nedeniyle köylerini terk etmek zorunda kalan aile, peyderpey Almanya'nın Celle kentine yerleşmeye karar verdi. PKK'nin örgütlülüğünden etkilenen Binevş'in, PKK saflarına katılmasında, PKK'li tutsakların zindan direnişine dikkat çekmek ve Kürt ulusal mücadelesini tanıtmak amacıyla 1984 yılı Nisan ayının ilk günlerinde başlayan, 30-40 kişinin katıldığı ve 1 ay süren Hannover-Bonn yürüyüşünün heyecanı büyük etki yarattı. Binevş, bu özgürlük yürüyüşünün tek kadın eylemcisiydi. Cizre halkının ve Cizreli kadınların örgütlenmesine öncülük eden Binevş, Bêrîvan Cizre'de büyük bir devrim yaparak Cizre halkını örgütledi. PKK saflarına katılan İlk Êzidî kadın olan Binevş, gittiği her yerde kadın mücadelesi ve Kürt ulusal mücadelesinin toplumsallaşmasında önemli rol oynadı.

'Rojava devrimini yazacaksak Bêrîvan'la başlamalıyız'

Bêrîvan, hem bir kadın olarak hem de bir Êzidî olarak PKK saflarında bir ilki yarattı. İlk defa Êzidî bir kadın ulusal mücadelesi için dağlara çıktı. 1985 yıllarında PKK saflarındayken Rojava'ya geçen Bêrîvan, burada ilk kadın örgütlenmesinin kıvılcımlarını yarattı. Rojava'da hem kadınların, hem de Êzidîlerin örgütlenmesinde önemli bir rol oynayan Bêrîvan, kısa süre içinde halk tarafından sevildi, mücadelesi de onun gibi benimsendi. Bêrîvan'la Rojava günlerinde yoldaşlık yapan Yazar Ahmet Aktaş, "Eğer PKK tarihinde iz bırakanları sıralayacaksak, Rojava devrimini yazacaksak, Bêrîvan ile başlamalıyız" diyor, Bêrîvan'ı anlatırken. Bêrîvan, 1988 yılında Rojava Cizîre'sinden Türkiye tarafına Cizre'ye geçti. Cizre'de yürüttüğü çalışmalarda "Zozan" ismini alan Bêrîvan, PKK'ye bağlılığı ve inancıyla Cizre halkını ve kadınlarını da etkileyerek, güçlü bir halk hareketinin örgütlenmesine öncülük etti.

Ailesine sık sık mektup yazan Bêrîvan, Rojava'dan ayrılmadan önce ailesine son mektubunu yazdı. Bêrîvan'ın son mektubunda kaleme aldığı satırlar şöyle: "Bu alanda son kez size mektup yazıyorum. Bir önceki mektupta ülkeye gideceğimi belirtmiştim ve işte şimdi ülkeye gitmenin son hazırlıklarını yapıyoruz. 8 yıldan sonra tekrar güzelim Kürdistan'a döneceğim için çok seviniyorum. Kürdistan'da yaşamak da güzel, ölmek de…"

Bêrîvan girmediği ev bırakmadı

Bêrîvan, Cizre'de sürdürdüğü çalışmasında kalmadığı köy, girmediği ev bırakmadı. Bêrîvan'ın Cizre günlerini, onunla yoldaşlık yapan Salih Cizîrî şu ifadelerle anlatıyor: "Gittiği her ortama ayak uydururdu. Örneğin Cizre'de kadınların çoğu o yıllarda çarşaf giyerdi, o da çarşaf giyerdi. Onu bir Cizreli kadından ayırt etmek imkansızdı. Hatta kucağına bir çocuk, yanına da bir adamını alarak dolaşırdı. Kamufle olmak, göze batmamak, halkın örf ve adetlerine göre yaşamak için bütün ayrıntıları düşünürdü. 'Bu çarşaf da nedir?' demezdi. Hiç unutmam, arkadaşları bir gün eyleme gidiyor, fakat tehlikelidir diye onu götürmeyip Asya adlı bir teyzeye teslim ediyorlar. Arkadaşları eylemden döndüklerinde Asya teyze onlara çıkışarak, 'Bu arkadaşınız (Bêrîvan'ı kast ediyor) ne gece, ne gündüz hiç bir şey yiyip içmiyor, uyumuyor ve durmadan evin ortasında gidip geliyor' diyor. Çok gariptir ama ruhen arkadaşlarının yanında olmak için Bêrîvan böyle bir eylem biçimini seçmişti."

Cizre'nin 'Zozan'ı Bêrîvan...

Kendisini kamufle ederek, fiziki olarak Cizreli kadınlar gibi giyinen Bêrîvan'ı deşifre eden, Cizre yakınlarında bir mağarada, üzerinde "Zozan" yazan küçük bir tabanca oldu. Tabancayı ele geçiren asker ve polis, artık Cizre sokaklarında dolaşan "Zozan"ı aramaya başladı. Bêrîvan, 18 Ocak 1989 tarihinde bulunduğu eve düzenlenen operasyonda önce kurşunlandı, ardından işkence edilerek katledildi. Bêrîvan'ın kaldığı evin sahibi Emin Elçi Torun ise, elinde ekmek ile sokak ortasında kurşun yağmuruna tutuldu. Bêrîvan'ın şehadeti, Cizre'de yıllar boyu sönmeyen ve sönmeyecek ateşi yaktı.

Bêrivan'ın ruhu Cizre'de dolaşır hala

1990 Newrozu, Bêrîvan'ın katledilmesine öfkedir. Bêrîvan'ın gidişinin, infaz edilişinin, onu yok etmediği, aksine sonsuzlaştırdığı, hem Kürt halkının mücadelesi, hem de Kürt kadın mücadelesi tarafından gösterildi. Özelde Cizre’de doğan Kürt çocuklarına adı verilen Bêrîvan, kendisinden sonra mücadelesini sürdürecek olan kadınlara da ilham kaynağı oldu. Êzidî kadın kimliğiyle Cizre'ye giren Bêrîvan, Cizre halkının arasından bir daha çıkmadı. Bêrîvan'ı ve mücadelesini benimseyen Cizre halkı ve kadınları, onu direnişin sembolü haline getirdi. Ve Bêrîvan, her serhildanda yaşatıldı. Bu gün Cizre'de hangi eve gitseniz bir Berivan-Zozan hikayesi ve adı vardır. 1989'dan sonra Cizre'de doğan bütün kız çocuklarının adı onunla anılır. Her kız çocuğu büyürken, Berivan'ın özgürlük hikayelerini destur edinir kendine. Ve efsane odur ki her gün Berivan'ın ruhu Cizre sokaklarıda yükseltilen serhıldanlara öncülük eder.

'Bêrîvan her anlamda gurur kaynağımızdır'

Bêrîvan'ın ardından ona ilişkin değerlendirmelerden birisi de PKK'nin kadın kadrolarından ve KCK Yürütme Konseyi Üyesi Sozdar Avesta'ya ait. Kendiside Êzidî olan Sozdar Avesta, 12 Şubat 2014 tarihli bir röportajında, Bêrîvan'a ilişkin olarak şu ifadelere yer veriyor: "...Bu harekette ilk toplumsal refleksi de başkaldırıyı da yapan ilk Êzidî kızı Bêrîvan'dır. Evet, Bêrîvan arkadaş Cizre, Botan'da, geri diyebileceğimiz bir alanda onun etrafında toplandılar, ayaklandılar. Yani Botan kitlesi, kadını dünyaya örnektir bu konuda. Kültürünü yaşatmasıyla, dilini konuşmasıyla, mücadeleye katkısıyla, siyasetteki konumuyla gerçekten hepimizin gurur kaynağıdır. Ve hepsiyle de konuştuğunuzda diyorlar ki, 'Üzerimizde Bêrîvan'ın emeği var. Bêrîvan bize bu bilinci verdi." Yine orada Binevş arkadaş, Behiye Yaşıt arkadaş, Xanê arkadaş bu harekete katılan ve şehit düşen, direnişin sembolleri olan, aslında Êzidî, kadınlarının da onları takip etmesi gereken değerlerimizdir."

(gk/fk)