JINHA

AMED - Kobanê Yeniden İnşa Konferansı'nda 'kentteki sağlık hizmetlerinin durumu ve önerilere" ilişkin hazırlanan rapor okundu. Raporu okuyan DTK Sağlık Meclisi Yürütme Kurulu üyesi Hülya Alökmen Uyanık, mevcut sorunlara acil-güncel çözüm başlıklarını, "Çevre atıklar, çöp, cesetlerin gömülmesi, molozların kaldırılması, vektörlerle mücadele, su sisteminin hızla kapalı bir sisteme dönüşümü ve uygun dezenfeksiyonun yapılması, köy-belde sağlık birimlerinin aktive edilmesi, yaralılar için yapılan ilk müdahale sağlık biriminin hızla askeri bir hastane formatına dönüşümü, sağlık meclislerinin inşası için harekete geçilmesi..." şeklinde sıraladı.

"Kobanê'yi yeniden inşa etmek insanlık değerlerine sahip çıkmaktır" şiarıyla gerçekleştirilen konferansta Kobanê Kantonu'nda savaş sonrası incelemelerde bulunan DTK Sağlık Meclisi'nin raporu okundu. Raporu okuyan DTK Sağlık Meclisi Yürütme Kurulu üyesi Hülya Alökmen Uyanık, kentteki sağlık hizmetlerinin durumu ve önerilerini sıraladı. Raporda şunlar yer alıyor:

"Kobanê Kantonu yaşanan son kent savaşı öncesi örgütlü bir sağlık sistemine sahip değildi. Tedavi edici hizmetlerin özel sağlık kuruluşları ve muayenehaneler aracılığıyla verildiği kantonda, birinci basamak sağlık hizmetleri yeterli olmayan bina ve sağlık çalışanlarıyla yürütülmekteydi. Esad rejimi tarafından finanse edilen birinci basamak sağlık kurumları, aşılama faaliyetleri yürütüyor ve sınırlı halk sağlığı işlerini yapıyordu. Yine büyük köylerde (nüfusu yaklaşık 10.000) sağlık birimleri bulunmakta ve pratisyen hekim aracılığıyla hizmet verilmekteydi. Yaklaşık 350 köy düşünüldüğünde bu sağlık birimlerinde 13 tanesi bulunmakta ancak 7 tanesi fonksiyonel-yarı fonksiyonel olarak çalışmaktaydı. Aşılar Suriye Kızılayı tarafından uluslararası hukuk üzerinden bölgeye ulaştırılıyordu. Kent savaşı öncesi son 2 aya kadar aşılama faaliyeti belirli bir düzende yürütülebilmişti.

Tedavi edici-ikinci basamak sağlık hizmetleri 3 adet küçük-orta ölçekli özel hastane aracılığıyla veriliyordu. Her birinde tek göz ameliyathanesi olan ve uygun fiziksel koşulların nispeten yeni yapılmış bir hastanede olduğu ancak standartların tümünde düşük izlediği, alt yapısı yetersiz yapılardı. Cerrahi girişimler dışında sistem muayenehanecilik üzerinden yürütülmekteydi. Kent savaşı öncesi Kanton yönetimi tarafından kamusal hizmet alınması için yapılan 250 yataklı hastane yeni bitmiş ancak sağlık hizmeti verilmeye başlanmamıştı. Halk sağlığı çalışma birimleri olmayan kantonda sağlık çalışanlarının eğitileceği herhangi bir kurumda bulunmamaktaydı. Hekim ve eczacılar dışında diğer sağlık çalışanları sistematik eğitimden geçmemişti.

Kobanê Kent savaşı sonrası mevcut durum için tespitler

Kent merkezi ve köyleri savaşın yıkımı açısından ayırmak gerekmektedir. Alt yapı problemleriyle beraber sağlık kuruluşlarının durumu da bunu yansıtmaktadır. Kırsaldaki sağlık birimlerinde tahribat bulunmamakta, ancak şehirde bir özel hastane tamamen yıkılmış, bir özel hastane yağmalanmış ve sadece bir hastane nispeten işlevsel olabilecek durumdadır. Bu hastane ise kötü koşullardaki 1 ameliyathane ve yaklaşık 20 yatağıyla savaş sonrası dönemde hızla açılmıştır. Hizmet paralı olarak verilmektedir. Tüm bunlarla beraber özellikle savaşın son döneminde açılan, yaralıların ilk müdahaleleri için kurulan ve bir okulun bodrum katının dönüşümü ile elde edilen, tek göz ameliyathane ve 12 kişilik servisten oluşan tedavi edici birim her şeye rağmen önemli işlev üstlenmiştir. Ancak fiziksel koşulları son derece kötü durumdadır. Sağlık durum değerlendirmesi salt bir sağlık tesisi değerlendirmesi değildir. Toplum sağlığı yaşamın tüm alanlarıyla ilgili olup alt yapı olarak değerlendirilen hizmetlerin tümüyle iç içedir. Nitelikli sağlık çalışanları tüm bu aşamalarda önemli değer katmaktadır.

Durum değerlendirmesi bunları içerecek şekilde yapılmıştır. Mevcut duruma ilişkin tespitleri sıralarsak;

1-Yaralıların kabul edildiği hastane olarak kullanılan yer; alt yapı, sağlık emek gücü ve donanım açısından yetersizdir. Ameliyathane steril değil. Su drenaj sistemi bulunmamakta ve havalandırma eksik durumdadır. Güç kaynağı yetersizdir.
2-Kobanê neye hızlı geri dönüş,hem acil hem de uzun vadeli sorunları içerisinde taşımaktadır. Barınma, beslenme, atıklar, temiz suya erişim vb. sorunların yanında sağlık kurumları, sağlık çalışanları, tıbbi malzeme, tıbbi donanım, organizasyon açısından yetersizlikler mevcuttur. Hem koruyucu hizmetler (kadın, bebek, çocuk sağlığı, çevre sağlığı) hem de tedavi edici hizmetlerin sağlanması açısından hiçbir altyapı kalmamıştır.
3-Temiz içme suyu ve kullanma suyu, atıklar (kanalizasyon ve çöp bertarafı), yıkıntılar, yıkıntılar arasında kalan cesetler, vektörler ve kemiriciler vb. çevre sağlığı açısından acil önlem gereken durumlar mevcuttur.
4-Kanalizasyon sistemi kentin sağlam kalan batı yakası dışında yıkılmıştır. Daha önceden kanalizasyon atık alanı olan bölge vektör üremesi açısından riskler barındırmaktadır.
5-Su şebekesinin hasar durumu belirsizdir. Su kaynağının daha önce planlanan köylerden getirilmesi içme suyu problemini çözebilecektir ancak şebeke nedeniyle şehrin önemli bir kısmına su verilememektedir. Kesintili su verilmesi nedeniyle şehrin yıkılan bölgelerine su verilmesi sağlık açısından ciddi tehdit potansiyeli taşımaktadır.
6-Atıkların bertaraf edilmesi konusunda, su hacminin azalması nedeniyle sazlıklar oluşmuş, sivrisinek çoğalması için uygun ortam yaratmıştır.
7-Isınmada kullanılan mazota bağlı kentte ciddi hava kirliliği mevcuttur.
8-Yıkıntıların kaldırılması ve cesetlerin çıkarılması konusunda donanım açısından ciddi yetersizlikler mevcuttur.
9-Mayınlar sağlık açısından ciddi tehdittir.
10-İnsani, tıbbi yardımın kesintiye uğratılması politikaları sağlık açısından ciddi tehdit oluşturmaktadır.
11-Gıda maddelerine erişimle ilgili yetersizlikler sürmektedir.
12-Geri dönen Kobanê'nilerin yerleşimleri ile ilgili ciddi sıkıntılar vardır. Kalabalık aileler veya sağlam olmayan yapılarda kalma zorunluluğu önemli riskler içermektedir.
13-Sağlıkla ilgili organizasyon (örgütlenme) tam olarak oluşturulamamıştır.
14-Sağlık alanındaki iletişim ile ilgili çok başlılık önemli sorundur.
15-Köylerde bulunan sağlık kurumları terk edilmiştir. Bu kent merkezinin sağlık hizmetleri açısından yükünü artıran önemli bir eksikliktir.
16-İlaç yardımları, yardım olmaktan çıkmış daha çok yük olur hale gelmiştir. İlaç, sarf malzemesi ve tıbbi donanım ile ilgili kayıt, depolama ve işlevsellik durumu belirsizdir.
17-Ağız ve diş sağlığı hizmetleri yok denecek düzeydedir.
18-Sağlık kurumları tahrip edilmiş ve ciddi zarar görmüştür.
19-Sağlık çalışanlarının büyük çoğunluğu Kobanê yi terk etmiştir. Sayıca ciddi yetersizlik söz konusudur.
20-Geçmiş yıllarda yaz ve sonbahar aylarında yaşanan şark çıbanı ve sıtma olguları önümüzdeki aylar için tehlike sinyalleri vermektedir.
21-Sağlık çalışanları az sayıda olmanın, yeteriz donanım ve yoğun çalışmanın getirdiği yorgunluğa sahiptir.
22-Kanton yönetimi ile belediye hizmetlerinin ayrı örgütlenmesi mevcuttur.Bu sağlık hizmetlerinin ve buna uygun politik tutumun alınmasında ciddi kopukluklar getirmektedir.

Mevcut sorunlara acil-güncel çözüm başlıkları ise şöyle sıralandı;

*Çevre (atıklar, çöp, cesetlerin gömülmesi, molozların kaldırılması, vektörlerle mücadele vb.)
*Su sisteminin hızla kapalı bir sisteme dönüşümü ve uygun dezenfeksiyonun yapılması,
*Kanalizasyon için drenaj bölgesindeki risklerin bir an önce kaldırılması,
*Köy-belde sağlık birimlerinin aktive edilmesi,
*Aşılama için alt yapının hızla oluşturulması,
*Gebe ve çocuk takibi için hızla organize olunması,
*Yaralılar için yapılan ilk müdahale sağlık biriminin hızla askeri bir hastane formatına dönüşümü (acil)
*Yine sivillerin kullanımı (kadın hastalıkları ve çocukları içeren) amaçlı ortalama 250 yataklı hastane projesinin genel planlama içerisine alınması ( orta vadeli plan)
*Mevcut hastanelerin sivillere verilecek hizmet için bir an önce uygun hale getirilmesi,
*Kent merkezinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin yürütülebileceği sağlık birimlerinin planlanması,
*Fizyoterapi, ortez-protez merkezinin oluşturulması,
*Sağlık organizasyonu önerilerinin hayata geçirilmesi (aşağıda tanımlandı)
*Amatör sağlık-çı tartışması
*Sağlıkçı yetiştirme için akademi tartışması,
*Sağlık meclislerinin inşası için harekete geçilmesi."

(fk)