Mizgin Adım/JINHA

ŞIRNEX - Yüzlerce yıl öncesinde kadın özgürlüklü yönetim şekliyle eril iktidara karşı kadın tarihi mücadelesini veren Gûlê'nin diyarı Dêrgûlê'de kadın odaklı yönetim eş başkanlık sistemiyle devam ediyor. "Bu topraklar hala kadın kokuyor" diyen Dêrgûlê Belediye Eş Başkanı Berivan Özlem Kutlu, kadın odaklı yönetimi mücadelesinde yaşatan kadınların yok edilen tarihi kadınların yeniden yazması gerektiğini söylüyor.

Ana tanrıça kültürünün hala kadın mücadelesinde yaşam sürdüğü Şırnak'ta kadınların öncü misyonu eş başkanlık sistemiyle devam ediyor. Ulusal kıyafetlerinden zılgıtlarına kadar iktidar tarafından yasaklanan Şırnak'ın bu dik başlılığı 21 kilometre ötesinde Dêrgûlê'den geliyor oysa. İlk kadın odaklı yerel yönetimin tohumlarının atıldığı Şırnak'ın Kumçatı (Dêrgûlê) beldesi hala adını yüzlerce yıl öncesinde bölgeyi yöneten Gûla Zer'den alıyor. Gûlê erkeklerin yine bu günlerde olduğu gibi siyasete dini alet etmesine karşı kendi emeğiyle inşa ettiği kiliseye (dêr) kapanır ve Dêrgûlê'de (Gûlê'nin kilisesi) kendine ait kurduğu dünyasında kadın yoğunlaşması içerisine girer. Eşitlikçi yaşam felsefesiyle tüm bölgede hayranlık uyandıran Gûlê, çok geçmeden halkın kendi isteğiyle civardaki Dêra Bûrtiyan'ın yönetimini eline alarak o dönemlerde binlerce nüfusa sahip kenti yönetmeye başlar.

Dönemin yönetim binası görevini de gören kilisede kurduğu kadın yönetimiyle, erkekler tarafından yok edilen kadın özgürlüklü yaşamı bulunduğu bölgede tüm baskılara karşı yaşatmaya devam eden Gûlê'nin yönetimi öyle bir etrafa nam salar ki kısa sürede adı yönettiği kente verilir ve bölge Dêrgûlê (Gulê'nin kilisesi) adını alır. Gûlê'nin Ermeni ya da Süryani olduğu hala bilinmezken, aynı zamanda rivayete göre Gûlê'nin ya papazın kızı ya da gelini olduğu belirtiliyor. Gûlê'ye ilişkin hala net bir bilgiye ulaşılamazken, Gûlê'nin ardından yine onun adını alan üç Gûlê tarafından Dêrgûl'ün yönetildiği halkın sözlü tarihinde anlatılmaya devam ediyor.

Ardından 3 Gûlê…

Bölge'de Gûlê'ye ilişkin yaptığımız araştırtmasında halkın anlatımlarında Gülê'den sonra Gûlê isminde iki kadının daha bölgeyi yönettiğini öğreniyoruz. Bu kadınların ise çok değil daha Cumhuriyetin ilanından 200-300 yıl önce hala bölgeyi yönettiğini öğrendik. Öyle ki iki Gûlê'nin ardından bir Gûlê'nin de Şêx Sait İsyanı döneminde öncü rol aldığı anlatılıyor. Dêrgûlêli kadınlar Şeyx Sait döneminde yaşayan Gûlê'yi şöyle anlatıyor: "Gûlê çok öngörülü bir kadındı. O dönemlerde bölgenin önemli aşiret reislerinden Emerê Temer bir konak yaptırır ve Gulê'nin sarayla ilgili fikrini merak eder. Gulê gelip konağa şöylece bir bakar ve 'konağın çok güzel olmuş fakat yönü Diyarbakır'a bakar dikkat et' der. Kısa bir süre sonra Emerê Temer Şêx Sait isyanından sonra devlet tarafından idam edilir. Gûlê ise isyanda öncü rol oynar."

'Ben gücümü Gûlê'den alıyorum'

Dêrgûlê'de eş başkanlık sistemiyle beraber kadın yönetimi devam ediyor. "Bu toprakların hala kadın kokması bana güç veriyor" diyen Dêrgûlê Belediyesi Eş Başkanı Berivan Özlem Kutlu, bölgede hala kadın tarihinin yaşadığını söylüyor. Bir zamanlar Gûlê gibi güçlü bir kadının şuan olduğundan daha fazla nüfusa sahip aynı toprakları yönetmesini bilmenin kendisinde bir öz güven oluşturduğunu söyleyen Berivan, "Şu an bende Gulê'nin bir zamanlar yöneticilik yaptığı bu şehirde yöneticilik yapıyorum. Gulê benim için moral ve mutluluk kaynağı çünkü ben tarihteki o kadının mirasına sahi çıktığımı hissediyorum, kendimi onun yolunda giden bir yönetici olarak görüyorum. Düşünsenize bundan 300 yıl önce bu şehri bir kadın yönetmiş ve buradaki yönetim şekli çevre kentlerde örnek alınmış. Bunu bilmek 300 yıl sonra bile insana güç veriyor" diyor.

'Gûlê'nin ardından kadın yönetimi devam ediyor'

Kadınların hala Gûlê'nin ardında bıraktığı kadın mücadelesini yaşattığını söyleyen Berivan, "Öyle ki ondan sonra binlerce Gûlê doğdu. İlk Gûlê, Dêrgulê ve Dêra Bûrtiyan adlı kiliselerde tüm Dêrgûlê'yi yöneten Sarı Gûlê'dir. Onun ardından iki Gûlê daha buraları yönetmiş. Kadın yönetimini Şeyh Sait dönemine kadar uzanan yakın tarihe kadar buralarda görebiliriz. Şimdi ise yine aynı yönetim tekrar geldi. Partimiz şahsında sadece Dêrgûlê değil tüm Kürdistan artık kadınlar tarafından yönetiliyor" diye belirtiyor. Berivan, Gulê hakkında yazılı kaynakların bulunmamsından kaynaklı Gûlê hakkındaki bilgilere ulaşmakta yetersiz kaldıklarını dile getirerek, "Sözlü tarihte hala yaşatılan Gûlê'nin izini sürmeye devam edeceğiz" diyor.

'Kadınlar kendi tarihini yazacak'

Berivan kadının saklı tarihine dikkat çekerek, "Gûlê gibi kenti yöneten daha kaç kadın var ki? Şu an hiçbir yazılı tarihte Gûlê'den hiç söz edilmiyor. Eril iktidar işte bu kadar tahammülsüz bir iktidardır" diye anlatıyor. Son olarak kadınlara kadın tarihi üzerine yoğunlaşmaları konusunda çağrıda bulunan Berivan,"Kadının saklı tarihi yine kadınlar tarafından ortaya çıkarılacaktır. Kadın siyasetçiler, kadın belediye eş başkanları ve tüm kadın çalışanlar kadın tarihi üzerine çalışarak kendi tarihi için seferberlik ilan etmesi gerekir" diye tüm kadınları, kadın tarihini yeniden yazmaya çağırıyor.

(zd)