JINHA

AMED - Diyarbakır’da başlayan "Ağır Suçların Etkili Soruşturmasında Uluslararası Deneyim Konferansı"nda hakikat komisyonlarının ele alındığı oturumda konuşan Prof. Dr. Mithat Sancar, Türkiye’nin geçmişinin katmanlı suçlarla dolu olduğuna dikkat çekerek, hakikat komisyonlarının Roboski’den başlanarak kurulması gerektiğinin altını çizdi.

Diyarbakır Barosu tarafından düzenlenen ve iki gün boyunca devam edecek olan "Ağır Suçların Etkili Soruşturmasında Uluslararası Deneyim Konferansı" açılış konuşmasının ardından ilk oturumla devam etti. Ağır ihlallerin soruşturulmasında Türkiye’de ceza adalet sisteminin başarısızlığı, hakikate ulaşmada adli mekanizmanın tutumu, resmi veya gayri resmi bir hakikat komisyonunun mümkün olup olmadığı konusunun ele alındığı oturumun moderatörlüğünü Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Turgut Tarhanlı, Prof. Dr. Mithar Sancar ve Katya Slazar yaptı. Oturumda konuşan Prof. Dr. Turgut Tarhanlı, yargı alanındaki beklentiler noktasında yaptıkları araştırmaya değinerek, araştırma sonucunda sonuç adaletinden çok süreç adaletinin beklendiği sonucuna ulaştıklarını söyleyerek, süreç adaletini gerçekleştirmenin bir hak meselesi olduğunu ifade etti. Turgut, konuşmasının devamında hak odaklılık mekanizmasının nasıl kurulması gerektiği noktasında değerlendirme yaptı.

‘Araştırma komisyonlarının yetkileri sınırsız olmalı’

Daha sonra konuşan Prof. Dr. Mithat Sancar, asıl üzerinde durulması gereken konunun 1980’lerin başından itibaren yaşanan ağır hak ihlalleri konusu olduğunu belirterek, yaşanan hak ihlalleri konusunda hakikatleri araştırma komisyonlarının önemi üzerinde durdu. Dünya üzerinde kırkın üzerinde ciddiye alınması gereken komisyonun kurulduğunu aktaran Mithat, komisyonların devlet destekli resmi bir temele dayanması gerektiğinin altını çizdi. Kurulacak komisyonların resmi yetkili olması, araştırma ve soruşturma konusunda sınırsız yetkili olması gerektiğine dikkat çeken Mithat, uluslar arası çapta kurulan komisyonlara kısaca değinerek Türkiye’ye ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

‘Yüzleşme Roboski’den başlamalı’

 “Onarıcı adalet ya da geçiş süreci adaleti iki dönemden sonra gündeme gelir. Askeri ya da herhangi bir diktatörlük ya da iç çatışma sonrası gündeme gelir” diyen Mithat, “Ermeni soykırımı sonrası Türkiye’nin geçmişi büyük adaletsizlikler laboratuarı olmuştur. Yakın geçmişteki suçlarla ilgili etkin soruşturma yürütmek ceza yargısı çok seçici ve mecbur kaldığı anlarda harekete geçiyor ve politik dengelere göre hareket ediyor. Buna alternatif hakikat komisyonları olabilir. Tamamlayıcı bir yöntemdir. Ceza yargısını ikame eden değil onunla birlikte yürümesi gereken bir işlevdir. Türkiye gibi geçmişi katmanlı suçlarla bir dönemin bütün suçlarını yargılamak üzere kurulması zordur. Roboski’den başlamak gerekiyor hakikat komisyonunun kurulması için. Bunun sonrasında da diğer hak ihlallerinin devamı gelecektir” sözlerine yer verdi.

Arjantin’de savaş bilançosu: 30 bin kayıp

Mithat’ın ardından konuşan Hukukun Gereken İşleyişi Vakfı ( Due Process of Law Foundation) temsilcisi Katya Slazar, değerlendirmelerde bulunarak, “1970’ler ve 1980’li yılların başında Latin Amerika’nın büyük kısmı silahlı çatışmalarla karşı karşıyaydı. Bu da insan hakları ihlalleri, işkence katliam, zorla kaybettirmeler noktasında büyük ihlallere neden oldu. Uluslar arası mahkemeler hakları koruyan bir rol oynadılar. Arjantin’de verilere göre 30 bin kayıptan bahsediliyor. Toplamda 70 bin mağdurdan bahsedebiliriz. Son 20 yıl içerisinde bu kötümser manzara değişmekte ve başarılı kovuşturmalar yapılmaktadır. Pek çok dava açıldı bunların için bir takım kamu görevlileri de bulunuyordu. Arjantin’de sadece 2012 itibariyle önceki dönemlerde yaşanan hak ihlalleri konusunda  bin 500 kovuşturma yürütüldü. Bazı ülkelerde yakın dönemlerde önemli adımlar atıldı. Bazı ülkeler ise ilerleme gösteremediler” diye konuştu.

Oturum değerlendirmelerin ardından tartışmalarla devam etti. Konferansın ikinci oturumunda İHD Genel Başkanı Öztürk Türkdoğan’ın moderatörlüğünde uluslar arası hukuk ve içtihatlar ışığında insan haklarının ağır ihlalleri, insanlığa karşı suç ve bu suçların soruşturma usulleri ile geçmişle yüzleşme konuları ele alınacak.

(gk-tt/mg)