Nurcan YALÇIN-Bêrîtan ELYAKUT/JINHA

RIHA - Karacadağ'ın Awurtepe Köyü'nde doğada kendiliğinden yetişen lale soğanı, son yıllarda köy halkı tarafından üretiliyor. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi'ne sundukları kooperatifçilik projesinin değerlendirmelerini istediklerini söyleyen Lale soğanı üreticilerinden Salih Yıldız, 2 yıldır beklettikleri lale soğanları için büyükşehir belediyesine sundukları projenin değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.

Eylül-Kasım aylarında dikimleri yapılan lale soğanları, çiçeklenme zamanı olarak da yine türlere bağlı olarak Şubat-Mayıs aylarıdır. Hala binlerce tür olmasına karşılık her yıl yeni varyeteler üretilmektedir. Bu konuda Hollanda gerek üretim, gerekse ticaretinde söz sahibidir ve tekel durumundadır. Ancak ticari olarak piyasada bulunan müdahale edilmemiş türlerde ise en doğal halleri ile üretilmeye çalışılmaktadır. Lale soğanları yumrulama şeklinde üremektedir. Urfa'nın Karacadağ bölgesinde bulunan Otlu (Awurtepe) Köyü'ndeki bazı alanlarda doğal ortamda yetişen lale soğanları, 20 yıl önce, köy halkının ne olduğunu bilmemesi nedeniyle kurutuluyordu. Fakat daha sonra dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın, Hollanda Cumhurbaşkanı tarafından lale soğanıyla karşılanması üzerine, yetişen bitkinin ne olduğu anlaşıldı. 20 yıldır üretimi yapılan lale soğanları için üreticiler, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile ortak proje yürütmek için ilk adımı attı. Gültan Kışanak'ın lale soğanı üreticilerini ziyaret etmesi ile üreticilerin sundukları proje değerlendirmeye alındı. Sundukları projenin değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden lale soğanı üreticisi Salih Yıldız, "Kürdistan'ı temsil eden bu çiçekler için verdiğimiz projeyi kooperatif bünyesinde buluşturmak istiyoruz" şeklinde konuştu.

'Kaybolmaya yüz tutmuş ters lalelerimize sahip çıktık'

Karacadağ Otlu (Awurtepe)  köyünde lale soğanı üreticilerinden Salih Yıldız, topraklarında doğal olarak yetişen laleleri 20 yıldır yetiştirip geçimlerini sağlamaya çalıştıklarını dile getirerek, "Bu çiçekler zaten tarlalarımızda yetişiyorlardı, ama biz ne olduğunu bilmiyorduk. Eskiden yabancı ot ilacını atıp onları kurutup katlediyorduk. Pis kokuyordu hayvanlar bile yemiyordu, pis soğan diyorduk biz lalelere" sözlerine yer verdi. Turgut Özal'ın Cumhurbaşkanlığı döneminde Hollanda'ya gitmesi ile Hollanda Cumhurbaşkanı'nın Turgut Özal'ı aynı soğanla karşılaması üzerine şaşırdıklarını dile getiren Salih, "O günden sonra artık kaybolmaya yüz tutmuş ters lalelerimize sahip çıkmaya çalıştık ve lale soğanlarımızı toplamaya başladık" dedi.

'Ters laleler Kürdistan'ı temsil ediyor'

150 dönümlük arazide 20 kişilik bir grupla çalıştıklarını ve uzun yıllar emeklerinin karşılığını alamadıklarını aktaran Salih, "Biz cefasını çekiyorduk, başkaları sefasını sürüyordu. Lale soğanlarını burada 1 TL'ye satıyorduk, ama Avrupa'da 10 dolara satılıyordu. Biz de 2 yıldır satmıyoruz burada bekletiyoruz soğanları" dedi. Geçen yıl Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile bir proje başlattığını ve bir dosya hazırladığını ifade eden Salih, "Bu yıl da Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanı Gültan Kışanak köyümüze geldi. Her şeyin rengini değiştirdi ve bu doğaya yeniden can verdi. Kürdistan'ı temsil eden bu çiçekler için verdiğimiz projeyi kooperatif bünyesinde buluşturmak istiyoruz" şeklinde konuştu. Salih, şu an ellerinde 1 milyon lale soğanı bulunduğunu ve Gültan Kışanak'ın atmış olduğu adımın devamını beklediklerini ifade etti.

'Kendi imkanlarımızla gölet yaptık'

Kendi imkânları dâhilinde yedi gölet yaptıklarını, ancak devletin göletlerin resmi olmadığını söyleyerek kendilerine zorluk çıkardığını vurgulayan Salih, kendilerinin daha önce yetkililerle göletler için görüştüklerini fakat dikkate alınmadıklarını söyledi. Şimdi ise aynı yetkililerin kendi gölet projeleri olduğunu belirterek, köylünün oluşturduğu göletler el koymak istediklerini aktaran Salih, "Biz de buna karşı direniyoruz, bize su bulunsun ki bizde kendi göletlerimizi devlete verebilelim" dedi. Awurtepe Köyü'nde 2 bin ton Karacadağ pirinci ürettiklerini de sözlerine ekleyen Salih, "Tamamen doğal bir şekilde üretiyoruz. Hiçbir ilaç ve katkı maddesi kullanmıyoruz. Ama yine de değeri yok ürünlerimizin. Bu çiçekler Kürdistan topraklarından başka bir yerde yetişmiyor. Bizler için çok değerli çiçekler ters laleler" dedi. Salih, yetiştirdikleri ters lalelerin artık değer görmesi gerektiğini ve bu duruma bir çare bulması için Büyükşehir Belediyesi'ne sundukları kooperatif projesinin değerlendirilmesini istediklerini dile getirdi.

(be-ny/gk)