Gülşen Koçuk / JINHA

RIHA - Dünya genelinde birçok halkın anadilini yaşama ve yaşatma hakkını elde etmesinin yanında, hala birçok halkın da anadilde eğitim hakkı için mücadelesi devam ediyor, Kürt halkı gibi… Kürtler için Kürtçe, hala devlet tarafından üzerindeki yasak kaldırılmamış, okulda, işte, sokakta, hastanede konuşulması yasal olmayan bir dil. Anadilini kendi topraklarında konuşamayan Kürt kadınlardan Zinê Karayılan da, sağlık sorunları nedeniyle gittiği doktor tarafından, "Madem Türkçe bilmiyorsun, neden doktora geliyorsun" sözleriyle karşılandı. Zinê ise, "Yani bir insan Türkçe bilmiyorsa doktora gelemez mi?" sorusuyla doktora cevap veriyor.

Celadet Ali Bedirxan tarafından 1932 yılında çıkarılan Kürtçe "Hawar" dergisinin yayınına başladığı gün olan 15 Mayıs, 2006 yılından beri Kürt Dil Bayramı olarak kutlanıyor. "Bê Ziman Jiyan Nabe" sloganlarının da dediği gibi, toplumsallaşmanın temeli olan dil, insanların ve toplumların birbirlerini tanıma, anlaşma, kendini ifade etme, kısacası iletişim kurma aracıdır. Her toplumun kendi içerisinde kullandığı ve bireylerin içine doğduğu sosyal çevreyi oluşturan bir dil vardır, anadil. Anadil, toplumların varlığına eş değerdir. Çünkü bir dilin yapısı, zenginliği, o topluma, toplumun yaşadığı kültüre dair önemli bilgiler vermektedir. Bu nedenledir ki, bir dil yok olduğunda bir bütünen toplum yok olmuş demektir. Anadilin yaşatılabilmesi yolunda en önemli mesele, anadilin resmi olarak kabulü ve eğitim dili haline gelmesidir. Bugün Türkiye'de "Anadil böler" denilerek tanınmayan anadil hakkı, BM üyesi 113 ülkede tanınmış durumda. BM'ye üye 194 üye ülkeden 113'ünün birden fazla resmi dili var. Her insanın temel haklarından biri olan anadilde eğitim hakkı, Türkiye'de Kürtlerle pazarlık konusu yapılarak 30 Eylül'de açılan "Demokratikleşme Paketi" ile "özel okullara" devredilmiş bir görev oldu. Türkiye'de Kürtlerin yaşadığı bölgede hala kamusal alanlarda Kürtçe konuşmak yasak ve anadilini konuşan Kürtler hala yadırganıyor. Urfa'nın Birecik ilçesine bağlı Sakaltutan (Seqiltan) Köyü'nden Zinê Karayılan da, sağlık sorunları nedeniyle gittiği hastanede doktorun, kendisine Türkçe bilmediği için doktora gelmemesini söylediğini belirtti.

Doktordan hastaya: Türkçe bilmiyorsan gelme doktora!

Türkçe bilmeyen ve anadili Kirmancî olan Urfa'nın Birecik ilçesine bağlı Seqiltan Köyü'nde yaşayan Zinê Karayılan, her şeye rağmen bugüne kadar olduğu gibi bugünden sonra da anadiline sahip çıkacağını ifade etti. Zinê, anadili olan Kirmancî dışında başka bir dil konuşmadığını belirterek, "Ben Türkçe bilmiyorum. Bilsem de konuşmam. Çünkü benim anadilim Kürtçe" dedi. Türkiye'de egemen dil olan Türkçe nedeniyle birçok sorun yaşadığını ifade eden Zinê, son olarak sağlık sorunları nedeniyle doktora gittiğinde dil sorunu yaşadığını ifade etti. Doktora eşiyle birlikte giden Zinê, kafa filmini çektirmek için doktorun kendisini tek başına çağırdığını fakat Türkçe bilmediği için eşini de yanına aldığını dile getirdi. Fakat doktorun izin vermemesi üzerine Zinê, film bölümünde bulunan başka birinden yardım aldığını sözlerine ekledi. Kendisine dil konusunda yardım eden kişinin, yanından ayrılırken, "Hemen buradan çık, yoksa hemşireler sana vurur" dediğini aktaran Zinê, "Onlar kendi anadiliyle konuşuyor, ben de kendi anadilimle konuşuyorum. Benim dilim onlarınkinden de güzel" dedi.

'Türkçe bilsem de konuşmam'

Muayenenin ardından doktorun kendisine filmi alacağı zamanı belirttiğini, fakat Türkçe bilmediği için anlamadığını ifade eden Zinê, "Hiç Türkçem yok. Adam bana 'Kürt, çık buradan. Madem Türkçe bilmiyorsun, neden geliyorsun doktora' dedi. Ben ise, 'Yani Türkçesi olmayanın doktora gelmeye hakkı yok mu?' dedim. Ben de çıktım dışarı. Eşime söyledim gitmesini. Gitti ve doktor eşime, benim, bir kelime dahi Türkçe bilmediğimi söyledi" ifadelerine yer verdi. Oysa ki, bugün hastanede Türkçe bilmeyip Kürtçe konuşan kişiye verilen tepki ile İngilizce konuşup Türkçe bilmeyen bir kişiye verilecek olan tepkinin arasında uçurumlar olacağı aşikar. Doktorun kendisine dil bilmediği için kızdığını ve azarladığını kaydeden Zinê, "Ben kesinlikle Türkçe konuşmam. Türkçeyi bilmiyorum, ama bilsem de konuşmam" sözlerini dile getirdi.

BM üyesi 113 ülkede birden fazla resmi dil

 UNESCO 21 Şubat 2002 tarihinde yayınladığı Dünya Dilleri Atlası'nda dünyada konuşulan 6 bin dilin yarısının yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olduğuna dikkat çekmişti. Birçok ülke, kendi ülkelerinde bulunan farklı dilleri koruma altına alırken, dillerin yaşaması için ise eğitim dili olarak yaşam bulmalarını sağlıyor. Birleşmiş Milletler (BM) üyesi 194 ülkeden 113'ünde birden çok resmi dil var. Çin Halk Cumhuriyeti'nde 51, Hindistan'da 36, Rusya'da 34, İtalya'da 11, Filipinler'de 17, Güney Afrika'da 11 dil, resmi dil ya da bölgesel resmi dil olarak bulunuyor. Türkiye ile sınırı bulunan Irak'ta 4, İran'da 8 dil Anayasal olarak tanınıyor.

(gk/mg)