JINHA

AMED - Eserlerinde çoğunlukla Kürt geleneklerini ve kadınların yaşamlarını konu olarak işleyip ataerkil düzeni eleştiren ve mekan olarak bölgeyi seçen Esma Ocak, ardında çoğunlukla kendi hemcinslerinin yaşam öykülerini işlediği hikaye, roman ve biyografi tarzında 10'un üzerinde eser bıraktı. 3 yıl önce aramızdan ayrılan Esma, şimdi tarihi mekanlarda, edebiyat kitaplarında anılıyor…

 Eserlerinde dengbêjlik gibi Kürt geleneklerini, bölgedeki efsaneleri, köylerde yaşayan kadınların yaşamlarını ve ataerkil sistemin kadınların yaşamları üzerindeki etkilerini işleyen Esma Ocak, mekan olarak bölgeyi, yani Mezopotamya'yı seçti. Hikaye, roman ve biyografi tarzında onun üstünde eser yazan Esma, yaşatılmaya çalışılan gelenekleri ve efsaneleri bulmak için at sırtında köy köy gezdi. Kadın sorunlarına değindiği öykülerinden bazıları, sinema ve tiyatroya uyarlanarak ödüllere layık bulundu.

15 yaşında görücü usulü evlendirildi

Varlıklı bir ailenin çocuğu olarak 5 Haziran 1928'de Diyarbakır'da dünyaya gelen Esma, beş yaşında okuma yazmayı öğrendi. Başarılı geçen ilkokul sürecinin ardından daha ortaokul öğrencisiyken ilk roman denemesi üzerinde çalışmaya başladı. Ancak 15 yaşında lise ikinci sınıf öğrencisiyken dönemin ve günümüzün en önemli kadın sorunu olan çocuk yaşta evlendirilme sorunuyla karşı karşıya kalarak ailesi tarafından evlendirildi. Erken yaşta yapılan bu evlilik nedeniyle öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kaldı Esma. Ne tuhaftır ki, Esma'nın öğreniminin yarıda kalmasına sebep olan ailesi aynı süreçte abisini Fransa'ya hukuk eğitimi almaya gönderdi.

'Kadınların hikayelerini yazdı'

 Evliliğinin ardından Bismil'in Kazancı Köyü'ne taşınan Esma, 15 yaşından sonra Bismil'de Kürtçe öğrendi. 33 yaşında eşini kaybeden Esma, çiftçilik yapmaya başladı. O, gündüzleri tarlada çalışıyor, akşamları ise çevresindeki kadınların hikâyelerini dinliyordu. Dinlediği kadın hikâyelerinden yola çıkarak yazdığı ilk öykü kitabı olan Berdel'i yakın arkadaşı olan Şair Ahmet Arif'in desteği ve teşvikiyle 1981 yılında yayımladı. Ahmet Arif, Berdel kitabı için hazırladığı önsöz yazısında şu sözlere yer vermiştir:

"Berdel, halkımızın bir kesiminin ve özellikle anaların, kızların yaşadığı iç gerçeği suratımıza vuruyor. Bu açıdan yazar, kolay olanı değil, zor olanı seçmiş. Halkına sahip çıkmak, ağlarken de gülerken de onunla birlikte olmak kararında. Yüreği, yoksul ve namuslu olmaktan başka hiçbir suçu bulunmayan kardeşlerimizin çektiği acılarla dolu bir yazarın, bu tavır alışına elbette saygı duyarız."

'Berlin Film Festivali'nde Festival özel ödülünü aldı'

Berdel kitabı, 1990 yılında Atıf Yılmaz tarafından sinemaya uyarlandı, 1991 yılında 41. Berlin Film Festivali'nde Festival Özel Ödülü gibi pek çok uluslararası ödül aldı. Kitap Almanya'da da yayımlandı. Ayrıca Berdel ve Yeni Çardak öyküleri tiyatroya uyarlandı.

Hikaye, roman ve biyografi tarzında yazdı

Esma'nın yazarlık kariyeri boyunca Berdel (1981), Kırklar Dağının Düzü (1982), Kervan Servan (1983), Sara Sara (1987), Kuyudaki Ses (1990), Muş Gürcüsü Destanı (1991), Surlu Kentin Sır Suyu (1994), Kadınlar Mektebi (1995), Duvar İçindeki Diyar (Diyar-be-kir) (1998), Münire (2005), Bir Filozofun Özel Yaşamı Ziya Gökalp (2006), İçerdeki Avcı (2008) isimli eserleri yayımlandı.

'Sıkı bir kadın hakları savunucusuydu'

Yazar kimliğinin yanı sıra sıkı bir kadın hakları savunucusu olan Esma, 25 Mayıs 2011 tarihinde hayatını kaybetti. Ölümüne dek Diyarbakır'da yaşayan Esma'nın ölümünün ardından Diyarbakır'da eski bir Ermeni evi "Esma Ocak Müzesi" olarak düzenlenerek ziyarete açıldı.

Esma Ocak ve kadın kimliği mücadelesi, şimdi ise birçok mekana adı verilerek, edebiyat kitaplarında yerini alarak yaşatılıyor.

(my/gk)