Êşa kelha berxwedanê Lîcê hîna nû ye...

11:06

Nûrcan Yalçin / JINHA

AMED - Lîcê li hember qatilam, îşkence û dagirkeriyên desthilatdara xwe weke 'Kelha Berxwedanê' di dîrokê de bi navkir, lê êşên hatine jiyan kirin hîna zindî buna xwe diparêze. Fehîme Zoraslan diyar kir ku, gel tu caran êşa dagirkeriya dewletê pêkaniye û dûvre felaketa erdheja ku qewimiye ji bîrnekirine.

Navçeya Lîcê ya Amedê bi nasnameya serhildêrî navê xwe li dîrokê nivîsand û her wiha piştî serhildana Şêx Saîd ya sala 1925'an Lîcê bi navê "Kelha Berxwedanê cihê xwe di dîroka Kurdistanê de girt. Lîce xwedî dîroka bi êşe, yek ji van êşan 6'ê Îlona 1975'an de bi erdhejekê 3'ê hezar kes jiyana xwe ji dest dabû. Piştî erdhejê, dewlet gel di nava xizanî û birçîbûnê de digre û tu alîkarî naşîne navçê. Li ser vê yekê gel bertek nîşan dide û di 17'ê Mijdarê de dora hemû daîrê dewletê digrin. Li ser vê yekê rayederên dewletê soz didin welatiyên Lîcê ên ku ji ber erdhejê bê mal mane wan bi cih bikin, li ser ne girtina sozên xwe vê carê gel di 21'ê Mijdarê de heya Amedê 3'ê rojan bi meşek kiryarên dewletê şermezar kirin.

Despêkê erdhej piştre jî dewletê lêda!

Hîna birînên welatiyan yên erdhejê nehatin pêçan, vêcarê jî tindiya dewletê despêkir. Li gorî vegotina welatiyên Lîcê hêzên dewletê di 22'ê Cotmeha sala 1993'an de agirberda malên wan û bi ser wan de gule barandin. Kolanên lîcê ji cenazê mirovan dagirtin û derketina kolanan qedexe kirin. Ji ber tindiya dewletê bi dehan gund hatin valakirin ji salên 1990'an heya salên 1995'an şêniya Lîcê ji 47 hezaran daket 24 hezaran. Di sala 1999'an de ji 54 gundên Lîcê şêniya 34 gundan ji nîvî zêdetir koçkir. Di van qirkirinan de kontr-gerila bi zindî rol digirt General Bahtiyar Aydin qetilkirin û paşê jî avêtin ser PKK'ê. Gelê navçeyê di îskence û tindiyên bi her awayî re derbasbûn. Her dem gelê navçeyê li hember tindiyê xwe ragirtine û li gel derbasbûna salan jî hîna êşên jiyane di binhişiya wan de nûye.

'Min di erdhejê de zaroka xwe windakir'

Yek ji şahida erdheja Lîcê dayîka 4 zarokan Fehime Zoraslan ya 60 saliye. Fehime ya ku zarokek xwe di erdhejê de winda kirî wiha qala zoriyên jiyaye dike: "Weke ku ezê cardin wan rojan bijîm, hîna di binhişaya min de nûye. Hîna em gelek biçukbûn bavê min ji aliyê hêzên dewletê ve hat qetilkirin. Em bê xwedî man ji ber wê jî ez 13 sal bi zorê zewicandim. Ji ber ez gelek biçukbûm ne di ferqa tiştekê debûm, lê bi demê re ez ketim ferqa hinek tiştan. Dema ku erdhej çêbû ez 21 salîbûm. Beriya ku erdhej çêbibe ez 3 zarokên xwe xesiya xwe û cîranên me em di malê debûn. Me dît ku mal hejiya, me hemûyan bi hev re qêr kir. Li ber derê me sê dîrek ketin xwarê, dema ku me xwe xist bin wan dîrekên ketî em wiha xilasbûn. Paşê ez û zarokên xwe em birîndar ji bin wan dîrekan derketin. Ez nizanim ka em çawan xilasbûn. Nêzî 3 hezar mirov wê demê mirin. Wê demê zaroka min ya 9 salî ne li gel min bû, ez geriyan piştî 4 rojan min zaroka xwe mirî dît."

'Beraqiya ku 5 sal lê tê jiyan kirin ew 40 sal tê de jiyan kir'

Fehîme anî ziman ku ji ber erd hejê dewlet xwedî li gel derneketibu û wiha got: "Ji ber ku mal hemû bi kevir û axê hatibûn çêkirin di erd hejê de li ser welatiya hilweşiya û gelek mirov jiyana xwe ji dest da. Em ji mirinê rizgarbûn. Di salên borî de dewletê gelek zilim li me dikir in. Piştî erd hejê em koçî navçeya Înegola Bursayê bûn. Dûvre em cardin piştî 8 mehan zivirîn ser axa xwe. Li Lîcê piştî erd hejê konutan hat avakirin. Beraqiyên ku 5 sal mirov dikare têde bijî ev 40 sale em jiyana xwe têde diborînin."

Lîcê bi êşa erd hejê xilas nebû serde jî dewletê lêda

Fehîme diyar kir ku, hîna welatiyê Lîcê êşa erd hejê ji bîrnekiribû, serda tundiya dewletê despêkir û wiha pêde çû: "Bi şev saet 00.00'e bû hew carek ve me dît Lîcê dişewite. Em derketin ji derve, bi top, tang û helîkoptêrê êrîşê me dikir. Guleyan weke baranê ser me de dibarî. Di wê rewşê de me ne dizanî em berê xwe bidin kurderê. Dema ku leşkeran agir berda Lîcê, du kurê min li dibistanê de mabun. Ji tirsa me ne dikarî em biçin zarokê xwe bigrin. Hevserê min li şaredariyê dixebitî ew jî li wir asê mabû. Em benda avabûnê rojê bûn, piştî leşkeran destûr da me çû zarokên xwe girtin. Li vir jî em carek din ji mirinê rizgar bûn. Wê demê leşkeran 3'ê roja derketina kolana qedexe kiribûn. Em gele car rastî tûndî û îşkencê dewletê hatin lê tu caran me dev ji têkoşîna xwe berneda."

'Birînê me hêj ne hatiye girtin'

Fehîme da zanîn ku, leşkeran sê car Lîcê şewitand û di cara duyem de mala wê jî hate şewitandin û wiha domkir: "Bi rojan em di malên xwede asê man. Bi şev ji ber leşkeran me ronhiya xwe venedikir. Lîcê di salek de 3'ê car hate şewitandin. Ji aliyê dewletê ve gelek mirov hatin qetilkirin û bi rojan cenaze li ber çavê me erdê man. Ne mal û ne jî can ma her tişt çû. Birînê me hêj ne hatiye girtin. Hîna her roj cenazeyê zarokên me tê Lîcê. Em dixwezin dawî li tundî û van êşan bê."

(rc/zt)